'ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ' (Anti-Defection Law and 10th Schedule).

 

'ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ' (Anti-Defection Law and 10th Schedule).

ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತರಲು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಬದಲಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತರಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವೆಂದರೆ 'ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ' (Anti-Defection Law and 10th Schedule).

ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತರಲು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಬದಲಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತರಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿ

ವರ್ಷ: 1985 ರಲ್ಲಿ 52ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಅನುಸೂಚಿ: ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ದೇಶ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದು.

2. ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಕಾರಣಗಳು (Grounds for Disqualification)

ಒಬ್ಬ ಸಂಸದ ಅಥವಾ ಶಾಸಕ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ:

ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ರಾಜೀನಾಮೆ: ತಾನು ಚುನಾಯಿತನಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದಾಗ.

ವಿಪ್ (Whip) ಉಲ್ಲಂಘನೆ: ಸದನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಸೂಚನೆಗೆ (ವಿಪ್) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಗೈರುಹಾಜರಾದಾಗ.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯರು: ಪಕ್ಷೇತರವಾಗಿ (Independent) ಗೆದ್ದ ಸದಸ್ಯನು ಚುನಾವಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಯಾವುದಾದರೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೆ.

ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರು: ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯನು (Nominated Member) ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಯಾವುದಾದರೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೆ.

3. ವಿನಾಯಿತಿಗಳು (Exceptions)

ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳನ್ನು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ:

ವಿಲೀನ (Merger): ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (2/3) ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿದರೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಕಾಯ್ದೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಇದು 91ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಿಯಮ).

ಸಭಾಪತಿಗಳು: ಸದನದ ಸಭಾಪತಿ (Speaker) ಅಥವಾ ಉಪಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪುನಃ ಸೇರಬಹುದು.

4. ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ

ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರ ಆ ಸದನದ ಸಭಾಪತಿಗಳಿಗೆ (Speaker) ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಭಾಪತಿಗಳ ತೀರ್ಮಾನವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, 1992ರ 'ಕಿಹೋಟೋ ಹೊಲೊಹಾನ್' ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಸಭಾಪತಿಗಳ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು (Judicial Review) ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

5. 91ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2003)

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು:

ಪಕ್ಷಾಂತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನರ್ಹಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯನು ಮರುಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಂತ್ರಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.

ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಗಾತ್ರವು ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲದ ಶೇ. 15ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.

 ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ: ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸವಾಲುಗಳು

6. ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆ:

ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ 1960 ಮತ್ತು 70ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ 'ಆಯಾ ರಾಮ್ ಗಯಾ ರಾಮ್' ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ಶಾಸಕರು ಹಣ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರದ ಆಸೆಗಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಪಕ್ಷ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತರಲಾದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪತನವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಕಾನೂನು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

7. ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಲೋಪದೋಷಗಳು (Loop holes):

10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯು ಪಕ್ಷಾಂತರವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, 'ಸಮೂಹ ಪಕ್ಷಾಂತರ' ಅಥವಾ ಪಕ್ಷದ 2/3 ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದರೆ ಅವರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಭಾಪತಿಗಳು (Speaker) ಅನರ್ಹತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಕಾಲಮಿತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ.

8. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪುಗಳು:

ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಭಾಪತಿಗಳ ತೀರ್ಮಾನವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 1992ರ 'ಕಿಹೋತೋ ಹೊಲೊಹಾನ್' ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ, ಸಭಾಪತಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸಭಾಪತಿಗಳು ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಂತೆ (Quasi-judicial body) ವರ್ತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

9. ತೀರ್ಮಾನ:

ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಶಾಸಕರು ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರದ ಬೆನ್ನತ್ತದೆ, ತಮಗೆ ಮತ ನೀಡಿದ ಜನರ ಆಶೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.