ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Anti-Defection Law)

 

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ: ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Anti-Defection Law)

ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಬದಲಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ತರಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಎಂದರೆ 'ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ'. ಇದನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

1. ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉಗಮ (Background)

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1960 ಮತ್ತು 70ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ 'ಆಯಾ ರಾಮ್ ಗಯಾ ರಾಮ್' ಎಂಬ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಪದೇ ಪದೇ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರಾಜಕೀಯ ಅನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು 1985ರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರವು 52ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

2. ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು (Grounds for Disqualification)

ಒಬ್ಬ ಸಂಸದ ಅಥವಾ ಶಾಸಕನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ:

ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ರಾಜೀನಾಮೆ: ತಾನು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದಾಗ.

ವಿಪ್ (Whip) ಉಲ್ಲಂಘನೆ: ಸದನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಸೂಚನೆಗೆ (ವಿಪ್) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಗೈರುಹಾಜರಾದಾಗ.  

ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯರು: ಪಕ್ಷೇತರವಾಗಿ ಗೆದ್ದ ಸದಸ್ಯನು ಚುನಾವಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಯಾವುದಾದರೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೆ.

ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರು: ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯನು (Nominated Member) ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಯಾವುದಾದರೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೆ.

3. ಸಭಾಪತಿಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಧಿಕಾರ (Role of Speaker)

ಪಕ್ಷಾಂತರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರ ಆಯಾ ಸದನದ ಸಭಾಪತಿಗಳಿಗೆ (Speaker) ಇರುತ್ತದೆ.

ಕಿಹೋತೋ ಹೊಲೊಹಾನ್ ಪ್ರಕರಣ: 1992ರವರೆಗೆ ಸಭಾಪತಿಗಳ ತೀರ್ಮಾನವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಸಭಾಪತಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು 'ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ'ಗೆ (Judicial Review) ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ: ಸಭಾಪತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಿತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇಂದಿಗೂ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

4. ವಿನಾಯಿತಿಗಳು (Exceptions)

ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳನ್ನು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ:

ವಿಲೀನ (Merger): ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಕನಿಷ್ಠ 2/3 ಭಾಗದಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿದರೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಕಾಯ್ದೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ 'ಸಮೂಹ ಪಕ್ಷಾಂತರ' ತಡೆಗೆ ನೀಡಲಾದ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಭಾಪತಿಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ: ಸದನದ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಸೇರಬಹುದು.

5. 91ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2003)

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು.

ಪಕ್ಷಾಂತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನರ್ಹಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯನು ಮರುಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಂತ್ರಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.

ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಗಾತ್ರವು ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲದ ಶೇ. 15ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು ಎಂದು ನಿಬಂಧನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.

6. ಕಾಯ್ದೆಯ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ

ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಸಮೂಹ ಪಕ್ಷಾಂತರದ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಭಾಪತಿಗಳ ತಟಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಆಗುವ ವಿಳಂಬವು ಕಾಯ್ದೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,  ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಬಲವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ತೀರ್ಮಾನ

ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಮತದಾರರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಇರುವ ಒಂದು ಕವಚವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಿಂತ ದೇಶದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ದೊಡ್ಡದು ಎಂ

ಬುದನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.