ಸಂವಿಧಾನದ 12 ಅನುಸೂಚಿಗಳು

 

'ಸಂವಿಧಾನದ 12 ಅನುಸೂಚಿಗಳು' (12 Schedules of the Constitution).

ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ (Articles) ನೀಡಲಾಗದ ಸುದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಗಳನ್ನು ಈ ಅನುಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಮೊದಲನೇ ಅನುಸೂಚಿ (First Schedule):

ಇದು ಭಾರತದ 28 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು 8 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

2. ಎರಡನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Second Schedule):

ಇದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರ ವೇತನ, ಭತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಾರಿಗೆ ಅನ್ವಯ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, ಲೋಕಸಭೆ/ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್/ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಸಿ.ಎ.ಜಿ (CAG).

3. ಮೂರನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Third Schedule):

ಇದು ವಿವಿಧ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನಗಳ (Oaths) ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

4. ನಾಲ್ಕನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Fourth Schedule):

ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ (Rajya Sabha) ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಸ್ಥಾನಗಳ ವಿವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

5. ಐದನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Fifth Schedule):

ಇದು ಅನುಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು (Scheduled Areas) ಮತ್ತು ಅನುಸೂಚಿತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ (Scheduled Tribes) ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

6. ಆರನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Sixth Schedule):

ನಾಲ್ಕು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ತ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

7. ಏಳನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Seventh Schedule):

ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಂಚುವ ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿ (Union List): 100 ವಿಷಯಗಳು (ರಕ್ಷಣೆ, ರೈಲ್ವೆ).

ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ (State List): 61 ವಿಷಯಗಳು (ಪೊಲೀಸ್, ಕೃಷಿ).

ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ (Concurrent List): 52 ವಿಷಯಗಳು (ಶಿಕ್ಷಣ, ಅರಣ್ಯ).

8. ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Eighth Schedule):

ಸಂವಿಧಾನವು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿರುವ 22 ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಮೂಲತಃ 14 ಭಾಷೆಗಳಿದ್ದವು, ನಂತರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸೇರಿದಂತೆ 22 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

9. ಒಂಬತ್ತನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Ninth Schedule):

ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು 1951ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

10. ಹತ್ತನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Tenth Schedule):

ಇದು 'ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆ' (Anti-defection Law) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಒಂದು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಅವರ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.

11. ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Eleventh Schedule):

ಇದು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 29 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (1992ರ 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ).

12. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅನುಸೂಚಿ (Twelfth Schedule):

ಇದು ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳ (Municipalities) ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 18 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (1992ರ 74ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ).