ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ 3 (Part 3)

 


ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಭಾಗ 3 (Part 3) ರ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 'ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಕಾರ್ಟಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾಗ 3: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು (Fundamental Rights)

ಈ ಭಾಗವು ವಿಧಿ 12 ರಿಂದ 35 ರವರೆಗಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ (Bill of Rights) ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ 6 ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

1. ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು (Right to Equality) - ವಿಧಿ 14 ರಿಂದ 18:

ವಿಧಿ 14: ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು.

ವಿಧಿ 15: ಧರ್ಮ, ಜನಾಂಗ, ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಧಿ 16: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ.

ವಿಧಿ 17: ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ.

ವಿಧಿ 18: ಬಿರುದುಗಳ ರದ್ದತಿ (ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ).

2. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕು (Right to Freedom) - ವಿಧಿ 19 ರಿಂದ 22:

ವಿಧಿ 19: ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ 6 ಪ್ರಕಾರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು.

ವಿಧಿ 20: ಅಪರಾಧಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ.

ವಿಧಿ 21: ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ.

ವಿಧಿ 21A: 6 ರಿಂದ 14 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು.

ವಿಧಿ 22: ಬಂಧನ ಮತ್ತು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ.

3. ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹಕ್ಕು (Right against Exploitation) - ವಿಧಿ 23 ರಿಂದ 24:

ವಿಧಿ 23: ಮನುಷ್ಯರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆ ನಿಷೇಧ.

ವಿಧಿ 24: ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ನೇಮಕಾತಿ ನಿಷೇಧ (ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ ನಿಷೇಧ).

4. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕು (Right to Freedom of Religion) - ವಿಧಿ 25 ರಿಂದ 28:

ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ, ಆಚರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಇದೆ.

5. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಕ್ಕು (Cultural and Educational Rights) - ವಿಧಿ 29 ರಿಂದ 30:

ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

6. ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರಗಳ ಹಕ್ಕು (Right to Constitutional Remedies) - ವಿಧಿ 32:

ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾದಾಗ ನಾಗರಿಕರು ನೇರವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು 'ಸಂವಿಧಾನದ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಹೃದಯ' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಗಮನಿಸಿ: ಮೂಲತಃ 7 ಹಕ್ಕುಗಳಿದ್ದವು, ಆದರೆ 1978 ರಲ್ಲಿ 44 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ 'ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು' (ವಿಧಿ 31) ಅನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕನ್ನಾಗಿ (ವಿಧಿ 300A) ಮಾಡಲಾಯಿತು.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಂಗೀಕಾರ (1946 - 1950)

Image
ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಂಗೀಕಾರ (1946 - 1950) ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆ: ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕರಡು ಸಮಿತಿಯು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅಂಗೀಕಾರ: ನವೆಂಬರ್ 26, 1949 ರಂದು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು (ಸಂವಿಧಾನ ದಿನ). ಜಾರಿ: ಜನವರಿ 26, 1950 ರಂದು ಭಾರತವು 'ಗಣರಾಜ್ಯ'ವಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. 1. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪರಿಚಯ: ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ಭೀಮರಾವ್ ರಾಮ್‌ಜೀ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್. ಜನನ: ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 1891 (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮ್ಹೋ ಎಂಬಲ್ಲಿ). ಬಿರುದುಗಳು: ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್, ಆಧುನಿಕ ಮನು, ಸಂವಿಧಾನದ ಶಿಲ್ಪಿ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ: 1990ರಲ್ಲಿ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 'ಭಾರತ ರತ್ನ' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. 2. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆ: ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (PhD) ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರು. ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (USA): ಎಂ.ಎ ಮತ್ತು ಪಿ.ಎಚ್‌ಡಿ ಪದವಿ. ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್: ಡಿ.ಎಸ್ಸಿ (D.Sc) ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್-ಅಟ್-ಲಾ ಪದವಿ. 3. ಸಂವಿಧಾನದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕೊಡುಗೆ: ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರಾಗ...
Read more

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ: ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

Image
  ಇದು ಭಾಗ-1 (ಪ್ರಶ್ನೆ 1 ರಿಂದ 25): ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ: ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು ಹೇಳಿಕೆ ಎ: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 52 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇಳಿಕೆ ಬಿ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಮಹಾದಂಡನಾಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಯ್ಕೆಗಳು: 1) ಎ ಮಾತ್ರ ಸರಿ 2) ಬಿ ಮಾತ್ರ ಸರಿ 3) ಎ ಮತ್ತು ಬಿ ಎರಡೂ ಸರಿ 4) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು. ಉತ್ತರ: 3) ಎ ಮತ್ತು ಬಿ ಎರಡೂ ಸರಿ. ಹೇಳಿಕೆ ಎ: ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಹುದು. ಹೇಳಿಕೆ ಬಿ: ಇವರು ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಲ್ಲ. ಉತ್ತರ: 3) ಎ ಮತ್ತು ಬಿ ಎರಡೂ ಸರಿ. ಹೇಳಿಕೆ ಎ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರು ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೇಳಿಕೆ ಬಿ: ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ: 3) ಎ ಮತ್ತು ಬಿ ಎರಡೂ ಸರಿ. ಹೇಳಿಕೆ ಎ: ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ 1955 ರ ಪ್ರಕಾರ ಐದು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಹೇಳಿಕೆ ಬಿ: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ದ್ವಿಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಉತ್ತರ: 1) ಎ ಮಾತ್ರ ಸರಿ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕ ಪೌರತ್ವ ಮಾತ್ರ ಇದೆ). ಹೇಳಿಕೆ ಎ: ಪಕ್ಷಾಂತರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಇದೆ. ಹೇಳಿಕೆ ಬಿ: ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸದನದ ಸಭಾಪತಿಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ...
Read more

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗಗಳು

  ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ ೨೫ ಭಾಗಗಳನ್ನು (Parts) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (ಮೂಲತಃ ೨೨ ಭಾಗಗಳಿದ್ದವು). ಆ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ: ಭಾಗ (Part) ವಿಷಯ (Subject) ವಿಧಿಗಳು (Articles) ಭಾಗ ೧ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ [-] ೧ - ೪ ಭಾಗ ೨ ಪೌರತ್ವ [-] ೫ - ೧೧ ಭಾಗ ೩ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು -] ೧೨ - ೩೫ ಭಾಗ ೪ ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು [] ೩೬ - ೫೧ ಭಾಗ ೪ಎ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು [] ೫೧ಎ ಭಾಗ ೫ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ (ಒಕ್ಕೂಟ) [] ೫೨ - ೧೫೧ ಭಾಗ ೬ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು [] ೧೫೨ - ೨೩೭ ಭಾಗ ೭ ಮೊದಲನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಬಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳು (ಈಗ ರದ್ದಾಗಿದೆ) [] ೨೩೮ ಭಾಗ ೮ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು [] ೨೩೯ - ೨೪೨ ಭಾಗ ೯ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು [] ೨೪೩ - ೨೪೩ಒ ಭಾಗ ೯ಎ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು (Municipality) [] ೨೪೩ಪಿ - ೨೪೩ಜೆಡ್‌ಜಿ ಭಾಗ ೯ಬಿ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು [] ೨೪೩ಜೆಡ್‌ಹೆಚ್ - ೨೪೩ಜೆಡ್‌ಟಿ ಭಾಗ ೧೦ ಅನುಸೂಚಿತ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು [] ೨೪೪ - ೨೪೪ಎ ಭಾಗ ೧೧ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು [] ೨೪೫ - ೨೬೩ ಭಾಗ ೧೨ ಹಣಕಾಸು, ಆಸ್ತಿ, ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ದಾವೆಗಳು [] ೨೬೪ - ೩೦೦ಎ ಭಾಗ ೧೩ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ [] ೩೦೧ - ೩೦೭ ಭಾಗ ೧೪ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸೇವೆಗಳು [] ೩೦೮ - ೩೨೩ ಭಾಗ ೧೪ಎ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣಗಳು (T...
Read more