ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ 8 (Part 8) ಮತ್ತು ಭಾಗ 9 (Part 9)

 

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ 8 (Part 8) ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.

ಭಾಗ 8: ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು (The Union Territories)

ಈ ಭಾಗವು ವಿಧಿ 239 ರಿಂದ 242 ರವರೆಗಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

ವಿಧಿ 239: ಆಡಳಿತ (Administration): ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಒಬ್ಬ 'ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ' (Administrator) ಅಥವಾ 'ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್' (Lieutenant Governor) ಮೂಲಕ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ [೧.೧.೩].

ವಿಧಿ 239A: ಕೆಲವು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪುದುಚೇರಿ) ಶಾಸನಸಭೆ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ವಿಧಿ 239AA: ದೆಹಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಉಪಬಂಧಗಳು: ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ದೆಹಲಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ವಿಧಿ 240: ಕೆಲವು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಾಂತಿ, ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಇದೆ.

ವಿಧಿ 241: ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.

ಭಾಗ 9: ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು (The Panchayats)

ಇದು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಧಿ: 243 ರಿಂದ 243O (243 ಓ).

ಹಿನ್ನೆಲೆ: 1992 ರ 73 ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೂರು ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್, ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಂಶಗಳು: ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಅವಧಿ, ಸದಸ್ಯರ ಅರ್ಹತೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾಗ 9A: ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು (The Municipalities)

ಇದು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಧಿ: 243P (243 ಪಿ) ರಿಂದ 243ZG (243 ಜೆಡ್‌ಜಿ).

ಹಿನ್ನೆಲೆ: 1992 ರ 74 ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ರಚನೆ: ನಗರ ಪಂಚಾಯತ್, ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.