ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್

 

ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್

1. ಭಾರತದ ಮಹಾನಾಯ್ಯವಾದಿ (Attorney General of India) - ವಿಧಿ 76

ಇವರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ನೇಮಕಾತಿ: ಇವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅರ್ಹತೆ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಇವರು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: ಇವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನವು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಇಚ್ಛೆ ಇರುವವರೆಗೆ ಇವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು.

ಕಾರ್ಯಗಳು:

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು.

ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ವಾದ ಮಂಡಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇವರಿಗಿದೆ.

ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು: ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಕಲಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಮಾತನಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಮತದಾನ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

2. ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾಧಿವಕ್ತ (Advocate General of the State) - ವಿಧಿ 165

ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಇರುವಂತೆ, ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬ ಉನ್ನತ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು 'ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನೇಮಕಾತಿ: ಇವರನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಲಹೆಯಂತೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಅರ್ಹತೆ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಇಚ್ಛೆ ಇರುವವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾದಾಗ ಇವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ).

ಕಾರ್ಯಗಳು:

ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.

ರಾಜ್ಯದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸುವುದು.

ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದ (ವಿಧಾನಸಭೆ/ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು) ಕಲಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇವರಿಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇವರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿರುವುದಿಲ್ಲ.

3. ಭಾರತದ ಲೆಕ್ಕನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು ಮಹಾಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರು (CAG) - ವಿಧಿ 148

ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುವ ಈ ಹುದ್ದೆಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ಯ: ಇವರು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ (Audit) ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ವರದಿ: ಇವರು ತಮ್ಮ ವರದಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ (ಕೇಂದ್ರದ ಬಗ್ಗೆ) ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ (ರಾಜ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ) ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು 'ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಕಾವಲುಗಾರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳು: ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು

4. ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳು:

ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾತನಾಡುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಮತದಾನ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರು ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವರು ಖಾಸಗಿ ಕಾನೂನು ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಾದಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

5. ಅಡ್ವೋಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಬಂಧ:

ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಇಚ್ಛೆ ಇರುವವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾದಾಗ, ಹಳೆಯ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ತನಗೆ ಬೇಕಾದವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕಡ್ಡಾಯ.

6. CAG - ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಕಾವಲುಗಾರ (Guardian of Public Purse):

ಭಾರತದ ಲೆಕ್ಕನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರು (CAG) ಕೇವಲ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮೋದನೆಯಂತೆ ನಡೆದಿದೆಯೇ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಧಿ 148ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧಿಕಾರವು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇವರು ನೀಡುವ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ 'ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಸಮಿತಿ' (PAC) ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.

7. ತೀರ್ಮಾನ:

ಈ ಮೂರು ಹುದ್ದೆಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸುಗಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿವೆ. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಇವರು ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ.