ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್

 

'ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್' (The Judiciary: Supreme Court and High Court).

ಭಾರತವು 'ಸಂಯೋಜಿತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ' (Integrated Judiciary) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶ್ರೇಣಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Supreme Court of India)

ಇದು ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ 5 ರಲ್ಲಿ, ವಿಧಿ 124 ರಿಂದ 147 ರವರೆಗೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಾಪನೆ: ಇದು ಜನವರಿ 28, 1950 ರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.

ರಚನೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (CJI) ಮತ್ತು 33 ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ನೇಮಕಾತಿ: ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 'ಕೊಲಿಜಿಯಂ' (Collegium) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶಿಫಾರಸು ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಹತೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರಬೇಕು, 5 ವರ್ಷ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಅಥವಾ 10 ವರ್ಷ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಕೀಲರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿರಬೇಕು.

ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು: 65 ವರ್ಷ.

ಅಧಿಕಾರಗಳು:

ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದು.

ಮೇಲ್ಮನವಿ ಅಧಿಕಾರ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದು.

ರಿಟ್ ಅಧಿಕಾರ (ವಿಧಿ 32): ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸುವುದು.

ಸಲಹಾ ಅಧಿಕಾರ (ವಿಧಿ 143): ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಕೇಳಿದಾಗ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು.

2. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (High Courts)

ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು. ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ 6 ರಲ್ಲಿ, ವಿಧಿ 214 ರಿಂದ 231 ರವರೆಗೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಾಪನೆ: ವಿಧಿ 214 ರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಇರಬೇಕು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 25 ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿವೆ.

ನೇಮಕಾತಿ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು: 62 ವರ್ಷ.

ರಿಟ್ ಅಧಿಕಾರ (ವಿಧಿ 226): ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೂ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

3. ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (Subordinate Courts)

ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (Independence of Judiciary)

ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನವು ಕೆಲವು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದೆ:

ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವೇತನವನ್ನು 'ಸಂಚಿತ ನಿಧಿ'ಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತದಾನ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ).

ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುವಂತಿಲ್ಲ (ವಜಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ).

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕಿದೆ.