ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಶಾಸನ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

 

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ 'ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಶಾಸನ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ' (The Parliament and Legislative Process).

ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ 5 (ವಿಧಿ 79 ರಿಂದ 122) ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ರಚನೆ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿಯ 'ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್' ಸಂಸದೀಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.

 

1. ಸಂಸತ್ತಿನ ರಚನೆ (Structure of Parliament)

ವಿಧಿ 79 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸತ್ತು ಮೂರು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು (The President)

ರಾಜ್ಯಸಭೆ (ಮೇಲ್ಮನೆ - Council of States)

ಲೋಕಸಭೆ (ಕೆಳಮನೆ - House of the People)

ಎ) ಲೋಕಸಭೆ (Lok Sabha):

ಗರಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರು: 550 (ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲಾತಿ ರದ್ದಾಗಿದೆ).

ಚುನಾವಣೆ: ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವಧಿ: 5 ವರ್ಷಗಳು (ಅವಧಿಗೂ ಮುನ್ನ ವಿಸರ್ಜಿಸಬಹುದು).

ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಭಾಪತಿಗಳು (Speaker).

ಬಿ) ರಾಜ್ಯಸಭೆ (Rajya Sabha):

ಗರಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರು: 250 (ಇದರಲ್ಲಿ 12 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ).

ಚುನಾವಣೆ: ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅವಧಿ: ಇದು ಖಾಯಂ ಸದನ. ಸದಸ್ಯರ ಅವಧಿ 6 ವರ್ಷಗಳು (ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ 1/3 ಸದಸ್ಯರು ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ).

ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

2. ಶಾಸನ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (How a Bill becomes Law)

ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಮಸೂದೆಯ (Bill) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು:

ಮಸೂದೆಯ ಮಂಡನೆ: ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಂಡಿಸಬೇಕು).

ಮೂರು ವಾಚನಗಳು: ಮಸೂದೆಯ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ, ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಅಂಗೀಕಾರ: ಒಂದು ಸದನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾದ ನಂತರ ಅದು ಇನ್ನೊಂದು ಸದನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಸದನಗಳು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಬೇಕು.

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಂಕಿತ (ವಿಧಿ 111): ಎರಡೂ ಸದನಗಳಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಮಸೂದೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಅದು 'ಕಾಯ್ದೆ' (Act) ಆಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

3. ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಗಳು

ಶಾಸನೀಯ ಅಧಿಕಾರ: ದೇಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು.

ಹಣಕಾಸಿನ ಅಧಿಕಾರ: ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವುದು.

ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ವೇಳೆ ಮತ್ತು ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು.

4. ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ (ವಿಧಿ 108)

ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂದೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸದನಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಟಾದಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು.